معماری ایرانی در طراحی ساختمان های مسکونی

معماری ایرانی در طراحی ساختمان های مسکونی

خانه و آپارتمان دو ساختار اقامتی هستند که برای زندگی شخصی مناسب می باشند. هرچند خانه و آپارتمان در پاره ای از موارد باهم متفاوت هستند. زندگی در آپارتمان مستلزم رعایت برخی از اصول و قوانینی است که در چارچوب فرهنگ آپارتمان نشینی تعریف می شوند. این در حالی است که در خانه های ویلایی نیازی به رعایت این قوانین وجود ندارد. آپارتمان از چند طبقه و چند واحد تشکیل شده است که ساکنینی از طبقات مختلف اجتماعی را در خود جای داده است. در مقابل خانه های ویلایی به صورت یک تا سه طبقه ساخته می شوند و نسبت به آپارتمان غالباً از فضای بزرگتری برخوردار هستند.

با این حال هر چه قدر هم که آسمان خراشها در شهرها قد علم کنند و ساختمانهای مدرن شهری پا به عرصهی وجود بگذارند؛ باز هم نمیتوانند ذرهای از چشمنوازی معماری در خانه های مسکونی بکاهند. معماری ایرانی از دیرباز دارای ویژگیهایی است که در مقایسه با معماری کشورهای دیگر جهان از جایگاه ویژهای برخوردار است. طراحی مناسب مانند ستونهای مرتفع و ایوانهای فراخ و بلند، فرم اصیل منطبق بر ریاضیات و محاسبات دقیق و نهایتاً تزئینات نفسگیر، از ویژگیهای معماری ایرانی است. وجود عناصر معماری مانند سردرها، گنبدها، هشتیها و کلاه فرنگی معرف شکوه معماری ایرانی هستند. معماری اصیل ایرانی هنوز هم تماشایی است. معماری در ایران اصالتی غیر قابل انکار دارد و این اصالت را مدیون عناصری است که شناسنامهی این هنر را تشکیل میدهند. ایران در عرصهی گردشگری دارای تجربه و قدمتی طولانی است. المانگرایی در معماری همیشه مور علاقهی معماران خانه سازی است زیرا استفاده از المانهای قدیمی در ساختمان میتواند ذهن بیننده را به مکان و زمان قدیم رهنمون سازد. البته تلفیق این المانها باید بسیار متناسب و همگون باشد تا مفاهیم سنتی را به خوبی منتقل سازد. معماری خانه های ایرانی در گذشته بسیار شگفت آور است. برای آشنایی بیشتر با معماری کهن ایران همراه ما باشید:

سردر خانه های مسکونی

سردر عبارت است از دروازه های بزرگ و مداخل اصلی ورود به ساختمان ها یا محوطه های ویژه، که در ساختمانهای قدیمی به چشم میخورد. در محل سردر نهادهای مهم معمولاً سازه های ویژه ای ساخته می شد تا بتوان ورودی اصلی آن را به راحتی پیدا کرد و برای همه آشکار و نمایان ساخت. این سازه ها معمولاً نقش نمادین داشتند و شکل آن ها با موضوع فعالیت نهاد مربوطه ارتباط دارد. در معماری سنتی، معماران ایرانی با یک هلال تزئینی جلوهی خاصی به ورودی خانه میدادند. سر در ورودی به کاشیهایی مزین بود که عبارات مذهبی را در برداشتند. به این طریق افراد هنگام ورود و خروج در پناه آیات قرآنی قرار میگرفتند.

سردر خانه های مسکونی

کوبه و آستانه ی در

در گذشته کوبههایی بر روی درها نصب میشد که در سادهترین شکل کارکرد آنها اطلاعرسانی بود. روی ورودی خانهها دو درکوب فلزی نصب میشد که یکی از آنها چکش نامیده میشد و صدای بم تولید میکرد و دیگری را حلقه مینامیدند که صدایی زیر تولید میکرد. امّا در پایین چهارچوب درهای ورودی خانه برآمدگی کوچکی وجود دارد که مرز بین فضای بیرونی و درونی است و به عنوان سدی برای جلوگیری از ورود آب به خانه بوده است.

کوبه و آستانه ی در

حیاط و ایوان

حیاط در خانههای قدیمی مرکز و قلب ساختمان بوده است. حیاط به همراه ایوان از گذشتههای دور در معماری ایرانی دیده میشده است. حیاط، محلی برای برگزاری مراسم مختلف نظیر مراسم مذهبی، عروسی و دید و بازدید اقوام بوده است. هر حیاط معمولاً چند باغچه و و یک حوض دارد. در بخش بیرونی بناهای ایرانی قسمتی وجود دارد که معمولاً در مکانی بلندتر از محوطهی اطراف قرار دارد. استفاده از این عنصر به زمان اشکانیان باز میگردد و در طول تاریخ، شکلهای مختلفی به خود گرفته و نقش نشیمن گاه افراد خانه را داشته است. ایوانها از سه طرف توسط ساختمان محدود میشوند و از طرفی دیگر به سوی حیاط باز هستند.

بازگشت به معمار سنتی

در دنیای امروز که ساختمان سازی های انبوه جزء یکی از درآمدزا ترین صنایع محسوب میشوند. تمامی عوامل وابسته به این صنعت میکوشند با ایجاد جذابیت و بهرهگیری از متدهای روز دنیا خود را در صدر و به روز نگه دارند تا از این قافلهی بزرگ که هر روز گسترده تر شده و روز به روز حرکت آن سریعتر میشود عقب نمانند. با این حال برای بخش قابل توجهی از مردم دنیا، مدرن سازی و ظهور آسمان خراشهای بزرگ، روندی کسل کننده شده و بسیاری در تلاشند برای رهایی از دنیای مدرن به معماری های سنتی روی آورند. برخی از مهمترین المان های معماری که این روزها در ساخت ساختمان های مسکونی مورد استفاده قرار می گیرند در ادامه معرفی شده اند:

بازگشت به معمار سنتی

خانه های مسکونی طبیعت محور

یکی از دغدغههای انسان امروز تخریب طبیعت و محصور شدن انسان، میان ساختمان، صنعت و تکنولوژی است. از این رو بسیاری از مجتمع های مسکونی برای کسب عنوان ساختمان سبز اقدام به ایجاد فضاهای متنوع طبیعی در فضای داخلی خود کردهاند. بهرهگیری از گیاهان متنوع و استفاده از آبنما در معماری ساختمان اداری بهرهگیری از پنجرههای بزرگ، استفاده از بام های سبز، بهره گیری از شیرآبهای هوشمند، بازیافت زباله و استفاده از دکورهای سنگی و چوبی از اقداماتی است که فضای ساختمان های مسکونی را برای ساکنانش دلپذیر می نماید.

جاذبه نقش، رنگ و بافت

استفاده از بافتها، رنگها و طرحهای متنوع میتواند احساس ساکنان مجتمع های مسکونی را تا میزان قابل توجهی درگیر کند. از این رو، رهایی از الگوهای متداول و بهره گیری از نقوش هنری، بافتهای متنوع و خلاقانه و ترکیب آنها با رنگهای گوناگون میتواند جذابیت قابل توجهی به محیط های مسکونی ببخشید و از یک نواختی آنها بکاهد.

خانه های مسکونی طبیعت محور

سالن های ورزشی

سالن های ورزشی در ساختمان های مسکونی امروزی با بهره گیری از فضایی مناسب و استفاده از امکاناتی زیبا و مجلل به مکانی برای ورزش و آرامش بدل شده است. امروزه ساکنین ساختمان های مسکونی به دنبال فضایی متفاوت و مجهزتر هستند. بهرهگیری از امکانات ورزشی همچون جکوزی و استخر، وسایل ورزشی سبک، دکوراسیون و نورپردازیهای رمانتیک و دلپذیر میتواند فشارهای زندگی مدرن را تا حدود زیادی بکاهد.

مصالح نمای ساختمان های مسکونی

ملاک انتخاب مصالح ساختمانی نه تنها جنبههای زیبایی شناختی آنهاست، بلکه کارکرد آنها در مقاومت در برابر شرایط جوّی و دوام پذیریشان در طول زمان نیز حائز اهمیت است. جنبههای زیبایی شناختی و کارکردی یک ساختمان در بناهای مسکونی نقش پررنگتری دارد. وظیفه مهندس معمار، طراحی بنای ساختمان مسکونی با تمرکز بر شکل و کارکرد آن و سپس حل مشکلات مربوط به طراحی است، چرا که در بنایی مانند ساختمان مسکونی هم ظاهر و نما باید به مذاق مهمانان خوش بیاید و هم کارکرد بنا، مطابق با انتظاراتشان باشد. شکل و قالب بنا شاید به واسطه محیط پیرامون آن، مسائل فرهنگی، یا آب و هوا شکل بگیرد. اما در کارکرد بنای مسکونی باید ویژگیهای مصالح ساختمانی را که با دوام، سازگار و موجود هستند، بگنجانیم. چند مورد از متداولترین مصالح ساختمانی که تمامی این ویژگیها را شامل میشوند عبارتند از آجر، بلوک بتنی، فلز، بتن و شیشه.... .

مصالح نمای ساختمان های مسکونی

آجر

یکی از قدیمیترین مصالح ساختمانی است که قدمت آن به زمانی بر میگردد که آن را از گِل درست میکردند. امروزه آجر از خاک رس درست میشود و میتوان آن را در اندازهها، شکلها و انواع مختلف رنگها تولید کرد. انتخاب آجر برای نمای بیرونی بنا به واسطه انعطافپذیری ظاهری، انتخاب رنگ، سازگاری، مقاومت در برابر شرایط جوّی و موجود بودن، بسیار رایج است. از آجرها معمولاً برای پوشش روی نما ستفاده میشود، اما آجر این ظرفیت را دارد که به تنهایی به عنوان دیوار سازهای مورد استفاده قرار بگیرد.

بلوک بتنی

را میتوان برای ساخت دیوار سازهای یا بسته به نوع کاربری ساختمان از آن برای نماسازی استفاده کرد. بلوک بتنی مورد استفاده برای نمای ساختمان دارای انواع رنگ و بافت است. گزینههای موجود میتواند شامل بلوک نیم لایی شود که نمایی زبر و زمخت دارد و بافت جالبی را شکل میدهد یا نمایی صاف و صیقل داده دارد که برای اضافه کردن پوشش دیگری برای نما مناسب است. بلوک بتنی به صورت قطعه قطعه است و با آجر و دیگر مصالح بنایی همسازی دارد و به طراح امکان میدهد تا گزینههای مختلفی برای الگوپذیری و انعطافپذیری داشته باشد. بلوکها با استفاده از فولاد به صورت عمودی و افقی تقویت میشوند و بنابراین گزینه بسیار مناسبی برای نمای بیرونی ساختمان هستند.

فلز

در اَشکال مختلفی در سازههای ساختمانی استفاده میشوند، مانند فولاد سازهای، سازههای تزئینی، روکش فلزی ساختمان، مصالح پشت بام و مصالح ساخت و ساز. تصمیم گیری درباره استفاده از فلز برای نمای بیرونی ساختمان با توجه به نظر طراح برای ایجاد بافت یا رنگی مطلوب انجام میشود. این مصالح میتوانند به صورت ورقههایی با رویه طبیعی از خود فلز مانند مس یا روی باشند یا میتوانند محصولی آلومینیومی باشند که به رنگهای مختلفی در آمده است. گزینههای دیگر، استفاده از نورد کردن و شکل دادن ورقههای فلزی برای ایجاد موج و چین خوردگی را امکانپذیر میکنند که بافتهای جالبی را خلق مینمایند.

بتن

به طور گسترده در طول فرآیند ساختمانسازی در کف، سازه دیوار، پی سازی و پشت بام سازی استفاده میشود و میتوان آن را به هر قالبی در آورد. انعطافپذیری بتن از صاف و هموار مانند شیشه گرفته تا بافت ناصاف و ناهموار را که بیشتر برای پیاده رو استفاده میشود، در بر میگیرد. دیوارهای بتنی روی پنلهایی نصب میشوند که از قبل در محل قالب ریزی شدهاند و سپس برپا میشوند. قالبهای پنل را میتوان پیش از نصب با سنگ ریزه پر کرد یا بافت آن را با استفاده از الگوهایی شکل داد. از رنگ نیز میتوان برای ایجاد طرحهایی خلاقانه استفاده کرد.

شیشه

یکی از مصالحی است که تقریباً در هر پروژه ساختمان سازی استفاده میشود و میتواند به صورت یک دیوار کامل، پنجره یا درب نصب شده در نمای ساختمان باشد. استفاده از شیشه برای نما با هدف حفظ گرمای داخل ساختمان در زمستان و دفع حرارت محیط بیرون در تابستان انجام میگیرد. بیشتر شیشههای تجاری دوجداره و عایقدار هستند تا به حل مشکل جذب گرمای خورشیدی و خنک نگه داشتن ساختمان کمک کنند. شیشه را میتوان به رنگهای مختلفی مانند سبز، خاکستری و آبی، رنگ آمیزی کرد و با استفاده از ورقههای نازک میتوان گستره وسیعتری از رنگها را برای شیشه خلق کرد.

انتخاب مصالح برای نمای ساختمان مسکونی در همان بدو طراحی انجام میگیرد و تصمیمی حیاتی است. دوام پذیری، سازگاری و نگهداشت تنها برخی از مواردی هستند که مالکان بنا باید در ابتدای صحبت با مهندس معمار مطرح کنند. آجر، بلوک سیمانی، فلز، سیمان و شیشه از متداولترین مصالح ساختمانی هستند که به طور گسترده مورد استفاده قرار میگیرند، به راحتی در دسترس هستند و هم کاربری مناسبی دارند و نیز امکان یک طراحی زیبا را میسر میکنند.

اثر فناوری نانو بر پایداری مصالح ساختمانی

فناوری نانو در مصالح ساختمانی نقش به سزایی دارد، در این راستا بیشترین سهم را صنایع فولاد، شیشه و بتن ایفا میکنند. کاربرد نانو ذرات در صنعت ساختمان عموماً در سازههای اصلی باعث افزایش خواص مکانیکی و در بخش نازک کاری نیز کاربرد نانو پوششها در نمای داخلی وخارجی ساختمانهای مسکونی نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. نانو پوششهای ساختمان ضمن این که باعث دفع آب شده و جذب کثیفی را به حداقل میرسانند، نمای ساختمان را در مقابل اشعه ماورای بنفش مقاوم میسازند.نانو پوششهای ساختمان در سطوح داخلی و خارجی ساختمانها ازجمله: سطوح شیشهای، پلاستیکی، چوبی، فولادی، سنگی، آجری، کاشی، سرامیکی، سیمانی و بتنی و... استفاده میشوند. در این سطوح (سطوح هوشمند) که عموماً فوق آب دوست و یا فوق آب گریز هستند واکنشها بر روی سطح صورت میگیرد. نانو پوششهای ساختمان آنتی باکتریال بوده و برای سلامتی انسان بی ضررهستند.همچنین نانو پوششهای سنگ و چوبآنتی باکتریال، مقاوم در برابر آب، هوا، مواد ارگانیکی و غیر ارگانیکی هستند و یکی از پوششهای اصلی صنعت ساختمان به شمار میروند. نانو پوشش های سنگ و چوب ترکیباتی

هستند که ضمن حفظ ظاهر اصلی سطح باعث عدم ایجاد چسبندگی در سطح شده و آب، چربی و سایر و آلودگیها را از سطح دفع میکنند. ضمناً نانو پوششهای سنگ وچوب برای سطوح سنگی نفوذ پذیرکه خاصیت مکندگی دارند نیز موارد استفاده بسیاری دارند.

بلاگ های اخیر

آخرین بلاگ وندور لیست ایران